تورم و افت قدرت خرید (Inflation & Purchasing Power)
می‌بینی چرا پولی که بی‌حرکت می‌مونه ارزشش رو از دست می‌ده، بازده اسمی رو از واقعی جدا می‌کنی، و حساب می‌کنی یه نرخ سود تو سالی که قیمت‌ها تکون می‌خورن واقعاً چقدر می‌ارزه.
تورم و قدرت خرید (Inflation & Purchasing Power)
تورم یعنی سرعتی که قیمت‌ها به‌طور کلی بالا می‌رن. قدرت خرید (Purchasing Power) روی دیگه‌ی همین سکه‌ست: یه مبلغ ثابت واقعاً چقدر چیز می‌خره. پول یه سَنَده روی کالاها، و تورم این سند رو کوچیک می‌کنه، در حالی که عدد روی صفحه دقیقاً همون‌جا که بود مونده.
برای همینه که «همون‌قدر که پارسال داشتم دارم» با «همون‌جایی‌ام که پارسال بودم» دو جمله‌ی متفاوته.
قیمت‌ها تو یه سال ۳۰٪ بالا می‌رن (میلیون تومان)
همون سبد خرید
پارسال ۱۰
امسال ۱۰ × ۱٫۳۰ = ۱۳
همون ۱۰ میلیون تو، دست‌نخورده
چقدر می‌خره ۱۰ ÷ ۱۳ = ۰٫۷۶۹ سبد
چقدر باخته ۱ − ۰٫۷۶۹ = ۰٫۲۳۱قیمت‌ها +۳۰٪ ← پولت ۲۳٫۱٪ کمتر می‌خره، نه ۳۰٪ کمتراین دوتا عدد هیچ‌وقت یکی نیستن و هر چی نرخ بالاتر بره فاصله‌شون بیشتر می‌شه. با تورم ۱۰۰٪ قیمت‌ها دو برابر می‌شن و پولت ۵۰٪ کمتر می‌خره، نه ۱۰۰٪ کمتر.
خودت رو امتحان کن
جایی که سارا زندگی می‌کنه پارسال قیمت‌ها ۳۰٪ بالا رفتن. اون کل سال ۱۰۰ میلیون تومان نقد نگه داشت و می‌گه: «پس ۳۰٪ از پولم رو باختم.» درست می‌گه؟
- آره دقیقاً: وقتی قیمت‌ها ۳۰٪ بالا می‌رن، پولی که دستته ۳۰٪ کم‌ارزش‌تر می‌شه
- نه، اصلاً چیزی نباخته، چون همون ۱۰۰ میلیون دست‌نخورده سر جاشه
- فقط اگه چیزهایی که خودش می‌خره هم دقیقاً ۳۰٪ گرون شده باشن
- نه: حدود ۲۳٪ کمتر می‌خره، چون ۱۰۰ ÷ ۱٫۳۰ می‌شه حدود ۷۶٫۹ میلیون پارسال
جواب رو ببین
نه: حدود ۲۳٪ کمتر می‌خره، چون ۱۰۰ ÷ ۱٫۳۰ می‌شه حدود ۷۶٫۹ میلیون پارسال
درسته. تقسیم کن، نه تفریق. اون ۱۰۰ میلیون با قیمت‌های پارسال حدود ۷۶٫۹ میلیون می‌ارزه، یعنی حدود ۲۳٪ باخت.
دو جور بازده
اسمی و واقعی
بازده اسمی (nominal) یعنی تغییر خود عدد: ۱۰۰ شد ۱۲۵، یعنی ۲۵٪+. بازده واقعی (real) یعنی تغییر چیزی که اون پول می‌تونه بخره، بعد از اینکه قیمت‌ها تکون خوردن. فقط اون یکی می‌گه وضعت بهتر شده یا نه. از اینجا به بعد، هر جا یه نرخ مهم شد، بپرس کدوم از این دوتاست.
هر بازده‌ای که تبلیغش رو ببینی اسمیه. هیچ‌کس بازده واقعی رو رو بنر نمی‌نویسه، چون عدد کوچیک‌تریه و بعضی وقت‌ها منفیه.
یه سپرده‌ی یک‌ساله با سود ۲۵٪، تو سالی که قیمت‌ها ۴۰٪ بالا می‌رن (میلیون تومان)
پول تو
اول ۱۰۰
آخر ۱۰۰ × ۱٫۲۵ = ۱۲۵
سبدی که براش پس‌انداز می‌کردی
اول ۱۰۰
آخر ۱۰۰ × ۱٫۴۰ = ۱۴۰
اون ۱۲۵ حالا چقدر می‌خره
۱۲۵ ÷ ۱۴۰ = ۰٫۸۹۳ سبد
بازده واقعی = ۰٫۸۹۳ − ۱بازده اسمی = +۲۵٪
بازده واقعی = −۱۰٫۷٪عدد رو کاغذ یک‌چهارم بزرگ‌تر شده و تو حدود یک‌دهم کمتر می‌تونی بخری. این نرخ‌ها فقط برای نمونه‌ان؛ هیچ‌جای این درس هیچ بازده‌ای قول داده نمی‌شه.
خودت رو امتحان کن
پس‌انداز امید پارسال ۲۵٪ رشد کرد و قیمت‌ها ۴۰٪ بالا رفتن. بازم وضعش از قبل بهتره، چون ۲۵٪ از هیچی بیشتره.
جواب رو ببین
نادرست
رشدش رو با قیمت‌ها مقایسه کن، نه با صفر. ۱٫۲۵ تقسیم بر ۱٫۴۰ می‌شه حدود ۰٫۸۹، پس پس‌اندازش نسبت به پارسال حدود ۱۱٪ کمتر می‌خره. رشد کمتر از تورم یعنی باخت کُندتر، نه برد.
خودت رو امتحان کن
حقوق مینا امسال ۲۰٪ بالا رفت. قیمت‌ها ۳۵٪ بالا رفتن و اجاره و خوراک و رفت‌وآمدش هم پابه‌پاشون گرون شد. چی سرش اومد؟
- ۲۰٪ وضعش بهتر شده، چون درآمدش بالا رفته و خرج‌هاش هم پوشش داده می‌شه
- ۱۵٪ وضعش بدتر شده، چون ۳۵ منهای ۲۰ می‌شه ۱۵
- حدود ۱۱٪ کمتر از پارسال می‌تونه بخره، چون ۱٫۲۰ ÷ ۱٫۳۵ می‌شه حدود ۰٫۸۹
- عملاً چیزی عوض نشده: هم درآمد بالا رفته هم قیمت‌ها
جواب رو ببین
حدود ۱۱٪ کمتر از پارسال می‌تونه بخره، چون ۱٫۲۰ ÷ ۱٫۳۵ می‌شه حدود ۰٫۸۹
آره. تقسیم کن نه تفریق: ۱٫۲۰ ÷ ۱٫۳۵ = ۰٫۸۸۹. اضافه‌حقوق کمتر از تورم یعنی کاهش حقوق کوچیک‌تر، نه اضافه‌حقوق.
هر پول نقدی مثل هم نیست
پولی که کار داره
سپر درس ۴، اجاره‌ی ماه بعد، پول قبضی که شش هفته‌ی دیگه موعدشه. این پول بیکار نیست: آماده بودن خودش کارشه. موقع انتظار یه کم ارزش از دست می‌ده، و این باخت قیمت امن و دم‌دست بودنه.
پولی که کار نداره
پولی که سال‌هاست تو یه حساب مونده چون هیچ‌وقت کسی درباره‌ش تصمیم نگرفته. حس انتخاب امن رو می‌ده و در عمل هر ماه داره آب می‌ره. فرق این دوتا تو حسابی که توش نشستن نیست. تو اینه که تصمیم گرفتی یا نه.
خودت رو امتحان کن
این عدد اسمیه یا واقعی؟
- «حقوقم امسال ۲۰٪ بالا رفت»
- «پس‌اندازم پارسال ۲۵٪ رشد کرد»
- «درآمدم الان دو هفته کمتر از خرج‌هام رو می‌پوشونه»
- «بانک برای سپرده‌ی یک‌ساله ۲۲٪ اعلام کرده»
- «دارایی خالصم خرج ۹ ماهم رو می‌پوشونه، قبلاً ۱۰ ماه بود»
جواب رو ببین
اسمی: «حقوقم امسال ۲۰٪ بالا رفت», «پس‌اندازم پارسال ۲۵٪ رشد کرد», «بانک برای سپرده‌ی یک‌ساله ۲۲٪ اعلام کرده»
واقعی: «درآمدم الان دو هفته کمتر از خرج‌هام رو می‌پوشونه», «دارایی خالصم خرج ۹ ماهم رو می‌پوشونه، قبلاً ۱۰ ماه بود»
زندگی کردن با تورم
- از هر نرخی که نشونت می‌دن بپرس: این اسمیه یا واقعی؟ اونی که تبلیغ می‌شه همیشه اسمیه.
- وقتی عددها بزرگن، تقسیم کن نه تفریق: (۱ + رشد) ÷ (۱ + تورم) − ۱.
- تورم تو همون میانگین اعلامی نیست. اگه اجاره یک‌سوم خرجته و اجاره ۶۰٪ پریده، عدد کشوری سال تو رو توصیف نمی‌کنه.
- پیشرفت رو با چیز اندازه بگیر، نه با عدد: چند ماه خرج، چندتا سبد خرید، چند هفته اجاره.
- ثبت درس ۱ و هدف سپر درس ۴ رو هر چند ماه از نو حساب کن. جایی که قیمت‌ها تکون می‌خورن، عددها زود کهنه می‌شن.
خودت رو امتحان کن
هر کدوم رو به معنی واقعیش وصل کن
جواب رو ببین
- بازده اسمی → تغییر خود عدد
- بازده واقعی → تغییر چیزی که پول می‌خره
- +۲۵٪ تو سالی که قیمت‌ها ۴۰٪ بالا رفتن → حدود ۱۱٪ قدرت خرید کمتر
- پول نقدی که سال‌ها بی‌برنامه مونده → باختی که تو هیچ صورت‌حسابی نمیاد
- قیمت‌ها ۳۰٪ بالا رفتن → پول بی‌حرکت حدود ۲۳٪ کمتر می‌خره
مرور درس
- تورم چیزی رو که پولت می‌خره کوچیک می‌کنه، در حالی که عدد روی صفحه همونه.
- ۳۰٪ گرونی یعنی پولت حدود ۲۳٪ کمتر می‌خره. تقسیم بر ۱٫۳۰ کن، ۳۰ رو کم نکن.
- اسمی یعنی تغییر عدد. واقعی یعنی تغییر چیزی که می‌خره، و فقط واقعی می‌گه بردی یا نه.
- بازده ۲۵٪ تو سال تورم ۴۰٪ یعنی بازده واقعی حدود −۱۰٫۷٪: رشد کمتر از تورم باخت کُندتره.
- پولی که کار داره با آماده بودن حقش رو درمیاره. پولی که کار نداره تصمیمیه که کسی نگرفته.