موج گرما و رویدادهای شدید
یه جابه‌جایی کوچیک تو میانگین، گرمای شدید رو خیلی رایج‌تر می‌کنه. ببین گرم شدن با گرما و بارون و خشکسالی چی کار می‌کنه، و دانشمندها چطور سهمش رو تو یه رویداد مشخص پیدا می‌کنن.
لبه‌ها از همه سریع‌تر رشد می‌کنن
میانگین رو جابه‌جا کن، رویدادهای شدید چند برابر می‌شن
همه‌ی روزهای تابستون رو یه منحنی زنگوله‌ای فرض کن: بیشترشون نزدیک وسط، چندتا روز خیلی داغ لبه‌ی منحنی. گرم شدن کل منحنی رو به راست هل می‌ده. وسطش تقریباً فرقی نمی‌کنه، ولی لبه‌ی داغش خیلی بزرگ می‌شه و لبه‌ی سردش کوچیک. همون تاس سنگین‌شده‌ی درس ۱: یه تغییر کوچیک تو تاس، یه تغییر بزرگ تو اینکه چند بار ۶ میاری.
IPCC تخمین می‌زنه گرمای شدیدی که قبل از صنعتی شدن حدوداً دهه‌ای یه بار میومد، الان حدوداً دهه‌ای ۳ بار میاد. با ۱٫۵ درجه گرم شدن حدود ۴ بار می‌شه و با ۲ درجه نزدیک ۶ بار. سرمای شدید هم کمتر و ملایم‌تر شده.
خودت رو امتحان کن
حسین می‌گه: «دنیا فقط حدود ۱ درجه گرم شده. یه درجه نمی‌تونه موج گرما رو خیلی بدتر کنه.» چی رو در نظر نگرفته؟
- هیچی: یه درجه تغییری خیلی کوچیک‌تر از اونه که کسی بتونه حسش کنه
- جابه‌جایی کوچیک میانگین، گرمای شدید نادر رو چند برابر رایج‌تر می‌کنه
- موج‌های گرما فقط به این خاطر بدتر به نظر میان که دماسنج‌ها و گزارش‌ها بهتر شدن
- عدد ۱ درجه فقط مال زمستونه؛ تابستون‌ها حدود ۱۰ درجه گرم‌تر شدن
جواب رو ببین
جابه‌جایی کوچیک میانگین، گرمای شدید نادر رو چند برابر رایج‌تر می‌کنه
درسته. رویدادهای شدید لبه‌ی منحنی‌ان، و جابه‌جایی دقیقاً همون‌جا بیشترین اثر رو داره. گرمای شدیدی که دهه‌ای یه بار میومد، الان حدوداً دهه‌ای سه بار میاد.
گرمای شرجی
چرا گرمای شرجی این‌قدر خطرناکه
بدنت بیشتر با تبخیر عرق از روی پوستت خودش رو خنک می‌کنه. تو هوای خشک این خوب جواب می‌ده. تو هوای خیلی شرجی، عرق نمی‌تونه به اندازه‌ی کافی سریع تبخیر بشه، پس بدنت حتی تو دمای پایین‌تر هم به‌سختی گرما رو بیرون می‌ده. برای همینه که سازمان‌های هواشناسی معیارهایی رو دنبال می‌کنن که گرما و رطوبت رو با هم حساب می‌کنن، نه فقط دما.
ساحل خلیج فارس جزو جاهاییه روی زمین که گرمای شرجیش همین الان به مرز تحمل بدن آدم نزدیک‌تر از همه‌جاست. ۳۶ درجه‌ی شرجی بندرعباس ممکنه از ۴۴ درجه‌ی خشک یزد به بدن سخت‌تر بگیره.
خودت رو امتحان کن
مادربزرگ علی تو بندرعباس زندگی می‌کنه. تو یه روز ۳۶ درجه‌ی شرجی، از پسرخاله‌ی علی تو یزد تو یه روز ۴۴ درجه‌ی خشک در امان‌تره، چون دما پایین‌تره.
جواب رو ببین
نادرست
غلطه. تو هوای شرجی عرق خوب تبخیر نمی‌شه، پس بدن حتی تو دمای پایین‌تر هم نمی‌تونه گرما رو خوب بیرون بده. برای یه آدم مسن تو بندرعباس، ۳۶ درجه‌ی شرجی می‌تونه همون‌قدر یا حتی بیشتر خطرناک باشه. گرما رو با دما و رطوبت بسنج، و با اینکه کی در معرضشه.
آب، از هر دو طرف
رگبارهای سنگین‌تر و خشکسالی‌های سخت‌تر
هوای گرم‌تر به ازای هر ۱ درجه حدود ۷٪ بخار آب بیشتر نگه می‌داره. پس وقتی شدید می‌باره، آب بیشتری برای باریدن هست، و رگبارهای سنگین تو بیشتر منطقه‌های خشکی که آمار خوب دارن شدیدتر شدن. همین گرما رطوبت رو از خاک و گیاه هم سریع‌تر می‌کشه بیرون، پس دوره‌های خشک سخت‌تر می‌گیرن. خیس‌تر شدن و خشک‌تر شدن شدید تناقض نیست: همون گرماست که چرخه‌ی آب رو تندتر می‌کنه.
یه سیل ناگهانی بعد از یه رگبار شدید و خشک شدن یه مزرعه تو همون سال، هر دو می‌تونن بخشی از یه اقلیم گرم‌تر باشن. درس ۹ آب و خشکسالی رو دقیق‌تر بررسی می‌کنه.
دانشمندها چقدر مطمئنن؟
شواهد قوی از تغییر
گرمای شدید بیشتر و شدیدتر شده؛ سرمای شدید کمتر. بارش سنگین تو بیشتر خشکی‌هایی که خوب اندازه‌گیری شدن شدیدتر شده. خشکسالی‌هایی که به کشاورزی ضربه می‌زنن تو بعضی منطقه‌ها بیشتر شدن.
تا حالا ضعیف یا نامشخص
روند گردباد و تگرگ. و بیشتر شدن خسارت بلایا بخشیش به خاطر اینه که آدم‌ها و ساختمون‌های بیشتری سر راه خطرن، نه فقط به خاطر آب‌وهوا.
خودت رو امتحان کن
گرم شدن اینجا داستان اصلیه؟
- موج‌های گرما که داغ‌تر و پرتعدادتر می‌شن
- خونه‌های بیشتری تو حریم سیلاب ساخته شده، پس سیل خسارت بیشتری می‌زنه
- رگبارهای سنگین‌تر تو یه جوّ گرم‌تر
- تغییر تو تعداد دفعه‌هایی که گردباد میاد
- شب‌های یخبندون کمتر تو هر زمستون
- آب گرفتن یه کارخونه چون آب‌روهاش گرفته بود
جواب رو ببین
آشکارا به گرم شدن ربط داره: موج‌های گرما که داغ‌تر و پرتعدادتر می‌شن, رگبارهای سنگین‌تر تو یه جوّ گرم‌تر, شب‌های یخبندون کمتر تو هر زمستون
بیشتر علت‌های دیگه، یا نامشخص: خونه‌های بیشتری تو حریم سیلاب ساخته شده، پس سیل خسارت بیشتری می‌زنه, تغییر تو تعداد دفعه‌هایی که گردباد میاد, آب گرفتن یه کارخونه چون آب‌روهاش گرفته بود
علم انتساب
تغییر اقلیم تو این رویداد سهم داشت؟
دانشمندها نمی‌تونن تاریخ رو بدون انتشار ما دوباره اجرا کنن، ولی می‌تونن دو تا دنیا رو مقایسه کنن. با داده‌های مشاهده‌ای و کلی بار اجرای مدل‌های اقلیمی، تخمین می‌زنن یه رویداد، مثلاً یه موج گرما، تو اقلیم امروز و تو یه دنیای شبیه‌سازی‌شده بدون گرمایش انسانی چقدر محتمله. جوابش به شکل احتمال یا شدت درمیاد: «حدود ۱۰ برابر محتمل‌تر شده» یا «حدود ۲ درجه داغ‌تر از چیزی که می‌شد».
تیر ۱۴۰۰ (ژوئن ۲۰۲۱) یه موج گرما تو غرب کانادا و شمال‌غرب آمریکا رکورد همیشگی کانادا رو زد: ۴۹٫۶ درجه. یه مطالعه‌ی سریع از گروه «انتساب آب‌وهوای جهانی» (World Weather Attribution) نشون داد که بدون گرمایش انسانی عملاً ناممکن بود. یه مطالعه‌ی مهم قبل‌تر هم نشون داده بود که اثر انسان خطر موج گرمای مرگبار ۲۰۰۳ اروپا رو دست‌کم دو برابر کرده.
خودت رو امتحان کن
یه مطالعه نشون می‌ده گرمایش انسانی موج گرمای تابستون پارسال رو حدود ۱۰ برابر محتمل‌تر کرده. لاله باید تیترش رو بنویسه. کدوم دقیقه؟
- «تغییر اقلیم باعث موج گرمای تابستون پارسال شد»
- «موج گرما به خاطر تغییر اقلیم ده برابر داغ‌تر بود»
- «تغییر اقلیم موج گرما رو حدود ۱۰ برابر محتمل‌تر کرد»
- «دانشمندها هنوز مطمئن نیستن اقلیم اصلاً هیچ نقشی تو این موج گرما داشته یا نه»
جواب رو ببین
«تغییر اقلیم موج گرما رو حدود ۱۰ برابر محتمل‌تر کرد»
آره. ادعای واقعی مطالعه رو نگه می‌داره: موج گرمایی مثل این بدون گرمایش انسانی حدود ده برابر نادرتر بود. نه حکمه، نه بی‌خیالی.
خوندن یه تیتر اقلیمی
- بپرس چه نوع رویدادیه: ادعاهای مربوط به گرما روی قوی‌ترین شواهد بنا شدن؛ ادعاهای مربوط به گردباد روی ضعیف‌ترین.
- دنبال احتمال یا شدت بگرد («X برابر محتمل‌تر»، «Y درجه داغ‌تر»)، نه یه علت بله یا نه.
- بپرس چی دیگه اوضاع رو بدتر کرده: ساخت‌وساز تو حریم سیلاب، آب‌روهای گرفته، هشدار ضعیف.
- یه رویداد تکی نه تغییر اقلیم رو ثابت می‌کنه نه رد؛ الگوی رویدادهای زیاد این کار رو می‌کنه.
خودت رو امتحان کن
هر یافته‌ی انتساب رو به معنیش به زبون ساده وصل کن
جواب رو ببین
- «حدود ۱۰ برابر محتمل‌تر شده» → تو دنیای بدون گرمایش انسانی ده برابر نادرتر بود
- «حدود ۲ درجه داغ‌تر از چیزی که می‌شد» → همون نوع رویداد، ولی گرم شدن داغ‌ترش کرده
- «بدون گرمایش انسانی عملاً ناممکن بود» → تو اقلیم قدیم عملاً نمی‌تونست اتفاق بیفته
- «سهم اقلیمی واضحی پیدا نشد» → عوامل دیگه غالب بودن، یا داده‌ها هنوز نمی‌تونن بگن
مرور درس
- یه جابه‌جایی کوچیک تو میانگین، گرمای شدید رو چند برابر رایج‌تر می‌کنه؛ سرمای شدید نادرتر می‌شه.
- گرمای شرجی خیلی خطرناکه چون عرق خوب تبخیر نمی‌شه؛ به آسیب‌پذیرترها سر بزن.
- هوای گرم‌تر به ازای هر درجه حدود ۷٪ آب بیشتری نگه می‌داره: رگبار سنگین‌تر، و خشک شدن سریع‌تر تو دوره‌های خشک.
- علم انتساب دنیای امروز رو با دنیایی بدون گرمایش انسانی مقایسه می‌کنه و تغییر احتمال یا شدت رو گزارش می‌ده.
- اطمینان برای گرما از همه بیشتره و برای گردباد و تگرگ از همه کمتر؛ در معرض بودن و آمادگی خسارت رو شکل می‌دن.