انتشار گازها از کجا میاد
کدوم کارها گاز گلخانه‌ای وارد هوا می‌کنن، و چرا کل انتشار یه کشور، سهم هر نفر و تاریخچه‌ش سه تا داستان متفاوت تعریف می‌کنن.
معادل دی‌اکسید کربن (CO₂e)
گازهای مختلف به اندازه‌های مختلف گرما نگه می‌دارن. برای اینکه بشه با هم جمعشون کرد، دانشمندها هر کدوم رو تبدیل می‌کنن به مقدار CO₂ای که تو یه دوره‌ی مشخص، معمولاً ۱۰۰ سال، همون‌قدر گرم کنه. حدود سه‌چهارم انتشار امروز خود CO₂عه و بیشتر بقیه‌ش متانه.
تو یه قرن، یه تن متان تقریباً به اندازه‌ی حدود ۳۰ تن CO₂ گرم می‌کنه. پس یه تن متان حدوداً ۳۰ تن CO₂e حساب می‌شه.
برش‌های بزرگ
بیشتر این کیک مال انرژیه
دنیا هر سال حدود ۵۵ تا ۶۰ میلیارد تن CO₂e منتشر می‌کنه. حدود سه‌چهارمش از انرژی میاد: سوزوندن زغال‌سنگ، نفت و گاز برای برق، گرما، حمل‌ونقل و صنعت. تقریباً یه‌پنجمش از کشاورزی، جنگل و زمین میاد: گاو و گوسفند، کود شیمیایی، شالیزار برنج و بریدن جنگل. باقی‌مونده‌ی کوچیکش بیشتر واکنش‌های شیمیایی موقع ساختن سیمان و زباله‌هاییه که تو محل دفن می‌پوسن.
اتوبوس دیزلی، بخاری گازی و نیروگاه زغال‌سنگی همه تو برش انرژی‌ان. گاوی که آروغ متان می‌زنه و جنگلی که سوزوندنش تا مرتع بشه تو برش زمین.
خودت رو امتحان کن
هر کدوم مال کدوم برش کیکه؟
- ماشین بنزینی تو رفت‌وآمد هرروزه
- یه گله گاو که برای گوشت پرورش می‌دن
- نیروگاه گازی
- شالیزارهای زیر آب که متان پس می‌دن
- آتیش زدن جنگل برای اینکه زمین کشاورزی بشه
- کارخونه‌ی فولادی که برای گرما زغال‌سنگ می‌سوزونه
جواب رو ببین
انرژی: ماشین بنزینی تو رفت‌وآمد هرروزه, نیروگاه گازی, کارخونه‌ی فولادی که برای گرما زغال‌سنگ می‌سوزونه
کشاورزی، جنگل و زمین: یه گله گاو که برای گوشت پرورش می‌دن, شالیزارهای زیر آب که متان پس می‌دن, آتیش زدن جنگل برای اینکه زمین کشاورزی بشه
داخل برش انرژی
- برق و گرما بزرگ‌ترین بخش تکیه، چون بخش زیادی از برق دنیا هنوز از زغال‌سنگ و گاز میاد.
- حمل‌ونقل تقریباً ۱۵٪ کل انتشاره و بیشترش هم ماشین و وانت و کامیون تو جاده‌ها.
- صنعت برای گرمای خیلی بالا سوخت می‌سوزونه: فولاد، سیمان، مواد شیمیایی.
- ساختمون‌ها برای گرمایش و پخت‌وپز گاز یا نفت می‌سوزونن، و برقی هم مصرف می‌کنن که انتشارش تو نیروگاه اتفاق می‌افته.
خودت رو امتحان کن
نیما اجاق گازش رو با اجاق برقی عوض کرده. می‌گه: «برقی دودکش نداره، پس آشپزی من دیگه هیچ انتشاری نداره.» بهترین جواب چیه؟
- راست می‌گه: انتشار فقط جایی حساب می‌شه که تو خونه سوخت می‌سوزه
- بستگی به شبکه داره: اگه برق از گاز یا زغال‌سنگ باشه، انتشار فقط رفته تو نیروگاه
- اجاق برقی همیشه از اجاق گازی بیشتر انتشار داره، پس در واقع اوضاع رو خیلی بدترش کرده
- آشپزی اون‌قدر کوچیکه که حساب نمی‌شه، پس این سؤال اهمیتی نداره
جواب رو ببین
بستگی به شبکه داره: اگه برق از گاز یا زغال‌سنگ باشه، انتشار فقط رفته تو نیروگاه
آره. برق فقط به اندازه‌ی چیزی که تولیدش می‌کنه پاکه. هر چی شبکه خورشیدی و بادی بیشتری بگیره، اجاق نیما هم بی‌اینکه کاری بکنه پاک‌تر می‌شه.
یه داده، دو سؤال متفاوت
کل انتشار هر کشور
می‌پرسه: کدوم کشورها بیشتر از همه منتشر می‌کنن؟ جمعیت‌های بزرگ و اقتصادهای بزرگ بالای لیستن. امروز چین بیشتر از همه منتشر می‌کنه، حدود ۳۰٪ CO₂ فسیلی دنیا.
سهم هر نفر
می‌پرسه: یه ساکن معمولی چقدر منتشر می‌کنه؟ کل رو تقسیم بر جمعیت کن. تصویر عوض می‌شه: یه آمریکایی معمولی خیلی بیشتر از یه چینی معمولی منتشر می‌کنه، و چند برابر یه هندی.
CO2 سوخت‌های فسیلی دنیا ≈ ۳۷ میلیارد تن در سال
جمعیت دنیا ≈ ۸ میلیارد نفر
سهم هر نفر = ۳۷ ÷ ۸≈ ۴٫۶ تن CO2 برای هر نفر در سال (میانگین دنیا)
میانگین تقریبی کشورها، CO2 فسیلی برای هر نفر:
آمریکا حدود ۱۴ تا ۱۵ تن
اتحادیه‌ی اروپا حدود ۶ تن
هند حدود ۲ تن
خیلی از کشورهای آفریقا خیلی کمتر از ۱ تناگه متان و بقیه‌ی گازها رو هم اضافه کنی، میانگین دنیا می‌رسه به حدود ۷ تن CO2e برای هر نفر. همه‌ی عددها گرد شده‌ن و هر سال یه کم جابه‌جا می‌شن.
خودت رو امتحان کن
کشور الف ۱۰۰ میلیون نفر جمعیت داره و سالی ۵۰۰ میلیون تن CO₂ منتشر می‌کنه. کشور ب ۱۰ میلیون نفر داره و ۱۵۰ میلیون تن. هانا می‌گه معلومه که سهم هر نفر تو الف بیشتره. درست می‌گه؟
- آره، چون الف کلاً بیشتر از سه برابر منتشر می‌کنه
- مساوی‌ان، چون هر دو منتشرکننده‌ی بزرگی‌ان
- نه: الف نفری ۵ تنه و ب نفری ۱۵ تن
- بدون دونستن تاریخچه‌شون نمی‌شه مقایسه‌شون کرد
جواب رو ببین
نه: الف نفری ۵ تنه و ب نفری ۱۵ تن
درسته. ۵۰۰ تقسیم بر ۱۰۰ می‌شه ۵ و ۱۵۰ تقسیم بر ۱۰ می‌شه ۱۵. کل انتشار می‌گه انتشار کجا متمرکزه؛ سهم هر نفر درباره‌ی سبک زندگی آدم‌ها حرف می‌زنه.
داخل یه کشور
میانگین‌ها تفاوت‌های بزرگ رو قایم می‌کنن
تو هر کشوری، ردپا با درآمد بالا می‌ره: پرواز بیشتر، خونه‌ی بزرگ‌تر، رانندگی بیشتر، خرید بیشتر. IPCC تخمین می‌زنه که ثروتمندترین ده درصد خانوارهای دنیا تقریباً یه‌سوم تا نزدیک نصف انتشار خانوارها رو باعث می‌شن، در حالی که فقیرترین نصف فقط حدود یه‌هفتمش رو.
دو تا همسایه تو یه شهر می‌تونن چند برابر با هم فرق داشته باشن. یکی با مترو می‌ره و به‌ندرت پرواز می‌کنه؛ اون یکی هر روز با یه ماشین بزرگ رانندگی می‌کنه و سالی چند بار می‌ره خارج.
خودت رو امتحان کن
لینا تو کشوری زندگی می‌کنه که میانگین ردپاش از میانگین دنیا کمتره، ولی درآمدش خوبه، بیشتر روزها رانندگی می‌کنه و سالی چند بار پرواز خارجی داره. احتمالاً ردپای خودش هم از میانگین دنیا کمتره.
جواب رو ببین
نادرست
غلطه. میانگین کشوری همه رو با هم قاطی می‌کنه و ردپا با درآمد بالا می‌ره. پرواز زیاد و رانندگی هرروزه می‌تونه یه نفر رو خیلی بالاتر از میانگین کشورش و میانگین دنیا ببره.
دو تا عینک دیگه
تاریخچه و مصرف
CO₂ قرن‌ها تو هوا می‌مونه، برای همین گرم شدن دنبال کل چیزیه که تا حالا منتشر شده، نه فقط امسال. با این معیار انباشتی (Cumulative)، آمریکا از انقلاب صنعتی تا حالا بیشتر از همه منتشر کرده و چین دومه. عینک دوم مصرفه: انتشار رو جایی حساب کنی که کالا خریده می‌شه، نه جایی که ساخته می‌شه. با این حساب، کشورهای ثروتمندِ واردکننده بالاتر می‌رن.
یه گوشی که تو یه کشور مونتاژ می‌شه و تو یه کشور دیگه فروخته می‌شه: حساب تولید، انتشار رو پای کشور کارخونه می‌نویسه؛ حساب مصرف، پای کشور خریدار.
خودت رو امتحان کن
هر سؤال رو به معیاری که جوابش رو می‌ده وصل کن
جواب رو ببین
- امسال کدوم کشور بیشتر از همه منتشر می‌کنه؟ → کل انتشار هر کشور
- یه ساکن معمولی چقدر منتشر می‌کنه؟ → سهم هر نفر
- تا حالا کی بیشترِ گرما رو باعث شده؟ → انتشار انباشتی
- خرید کی کارخونه‌ها رو می‌چرخونه؟ → انتشار بر پایه‌ی مصرف
مرور درس
- CO₂e همه‌ی گازهای گلخانه‌ای رو روی یه مقیاس می‌بره؛ حدود سه‌چهارم کل، خود CO₂عه.
- حدود سه‌چهارم انتشار از انرژی میاد و تقریباً یه‌پنجمش از کشاورزی، جنگل و زمین.
- کل انتشار، سهم هر نفر، تاریخچه و مصرف جواب سؤال‌های متفاوتی‌ان؛ پس ببین هر تیتر از کدومش استفاده کرده.
- ردپا با درآمد بالا می‌ره: ثروتمندترین ده درصد خانوارها سهم خیلی بزرگ‌تری از فقیرترین نصف دارن.