زمین خوردن: شکستگی، پیچخوردگی و ضربه به سر
استخونی رو که احتمالاً شکسته همونطوری که هست ثابت نگه میداری، پیچخوردگی رو خنک میکنی و نشونههای هشدار بعد از ضربه به سر رو میشناسی که یعنی باید سریع کمک بگیری.
اگه شک داری
با نگاه کردن نمیشه شکستگی رو از پیچخوردگی تشخیص داد
شکستگی استخون و پیچخوردگی نشونههای مشترک دارن: درد، ورم، کبودی، و اینکه طرف نمیتونه دست یا پاش رو عادی تکون بده. فقط عکس رادیولوژی مطمئن میگه. پس قانون سادهست: اگه شک داری، فرض کن شکسته. اگه یه کجی واضح هست، استخون از پوست زده بیرون (شکستگی باز)، حس ساییدن استخون هست، یا آسیب به پا، لگن یا مفصل ران خورده، به اورژانس زنگ بزن.
مچ پای پریسا موقع پایین اومدن از جدول میپیچه. ورم کرده و نمیتونه روش وایسه. شاید پیچخوردگی باشه؛ ولی مثل یه شکستگی احتمالی باهاش رفتار میکنه و ازش عکس میگیره.
استخونی که احتمالاً شکسته
- تکونش نده
مگه اینکه جایی که هست براش خطرناک باشه. بذار تو حالتی بمونه که کمتر درد داره.
- عضو آسیبدیده رو همونطوری که هست نگه دار
با دستات نگهش دار، یا دورش لباس لولهشده بچین. برای دست، اگه براش راحته یه آویز (Sling).
- سعی نکن صافش کنی
و هیچوقت سعی نکن مفصل دررفته رو جا بندازی. هر دو میتونن به رگ و عصب آسیب بزنن.
- شکستگی باز: زخم رو بپوشون
یه پانسمان تمیز روش بذار و برای کنترل خونریزی دور استخون رو فشار بده، هیچوقت خودش رو.
- حواست به شوک باشه، هیچی نخوره و ننوشه
پوست رنگپریده، سرد و عرقکرده و نفس تند یعنی شوک (درس ۷). نه خوراکی نه نوشیدنی، چون ممکنه لازم باشه عمل بشه.
خودت رو امتحان کن
دانیال از دوچرخه میافته. ساعدش یه جور عجیبی کج شده و دستش رو چسبونده به سینهش. چی کار میکنی؟
- آروم دستش رو میکشی که صاف بشه و استخون جا بیفته
- همونطوری که نگهش داشته حمایتش میکنی، صافش نمیکنی، و میرسونیش بیمارستان یا کمک خبر میکنی
- ازش میخوای چند بار انگشتها و مچش رو تکون بده که ببینی شکسته یا نه
- محکم مالشش میدی که ورمش بخوابه
جواب رو ببین
همونطوری که نگهش داشته حمایتش میکنی، صافش نمیکنی، و میرسونیش بیمارستان یا کمک خبر میکنی
درسته. کج شدن عجیب یعنی فرض کن شکسته: همونطوری که هست ثابتش نگه دار، ازش حمایت کن و کمک حرفهای بگیر. صاف کردن کار بیمارستانه.
پیچخوردگی یا کشیدگی
- استراحتش بده
بازی یا پیادهروی رو تموم کن. ادامه دادن بدترش میکنه.
- کیسهی سرد، پیچیده تو پارچه
یه کیسه یخ یا یه بسته نخودفرنگی یخزده که تو یه حولهی نازک پیچیدی، تا حدود ۲۰ دقیقه. هیچوقت یخ رو مستقیم روی پوست نذار.
- حمایتش کن، و اگه راحته ببرش بالا
پا رو بذار روی یه کوسن یا صندلی، یا دست رو نگه دار.
- بده معاینهش کنن اگه
نمیتونه وزنش رو روش بندازه، درد شدیده، یا بهتر نمیشه.
خودت رو امتحان کن
برای اینکه زودتر نتیجه بده، یخ رو تا جایی که میشه مستقیم روی مچ پای پیچخورده نگه دار.
جواب رو ببین
نادرست
غلطه. یخ مستقیم روی پوست میتونه سرمازدگی بده. کیسهی سرد رو تو یه پارچه بپیچ و هر بار تا حدود ۲۰ دقیقه استفاده کن.
ضربه به سر
بیشتر ضربههای سر جزئیان. ولی حواست باشه.
بعد از اینکه سرت به در کابینت میخوره، یه برآمدگی و یه سردرد رایجه و معمولاً خوب میشه. یه کمپرس سرد پیچیده تو پارچه روی برآمدگی، استراحت، و یکی که حواسش بهش باشه، اغلب کافیه. خطر اون آسیب کمیابترِ داخل جمجمهست که ممکنه ساعتها بعد خودش رو نشون بده. برای همین زیر نظر داشتن از خود برآمدگی مهمتره.
پدربزرگ مریم تو حموم لیز میخوره و سرش ضربه میخوره. به نظر حالش خوبه. چون سنش بالاست، خانواده زودتر تصمیم میگیرن ببرنش معاینه، و میبرنش.
بعد از ضربه به سر، اگه اینها هست فوری کمک بگیر
- هر بار از هوش رفتن، حتی کوتاه، یا گیجی و خوابآلودگی.
- استفراغ، مخصوصاً بیشتر از یه بار، یا سردردی که بدتر میشه.
- تشنج، یا مایع شفاف یا خون از گوش یا بینی.
- مردمکهای نابرابر، ضعف، حرف زدن نامفهوم، مشکل دید یا فراموشی.
- افتادن از ارتفاع یا ضربه با سرعت بالا، یا اینکه طرف رقیقکنندهی خون مصرف میکنه. برای آدمای مسن و بچههای کوچیک زودتر کمک بگیر.
خودت رو امتحان کن
سر یه آدم بزرگسال ضربه خورده. هر نشونه رو دستهبندی کن.
- از وقتی افتاده دو بار استفراغ کرده
- یه برآمدگی کوچیک که دست بزنی درد میکنه
- داره خوابآلود میشه و سخت بیدار میمونه
- یه سردرد خفیف که داره بهتر میشه
- مایع شفاف از بینیش میچکه
- یادش نمیاد چطوری اومده تو آشپزخونه
جواب رو ببین
فوری کمک بگیر: از وقتی افتاده دو بار استفراغ کرده, داره خوابآلود میشه و سخت بیدار میمونه, مایع شفاف از بینیش میچکه, یادش نمیاد چطوری اومده تو آشپزخونه
استراحت، با یکی که حواسش هست: یه برآمدگی کوچیک که دست بزنی درد میکنه, یه سردرد خفیف که داره بهتر میشه
خودت رو امتحان کن
تو یه بازی فوتسال آرنج یکی به سر کیان میخوره. یه دقیقه گیجه، بعد میگه خوبم و میخواد برگرده تو زمین. چی باید بشه؟
- اگه بتونه نتیجهی بازی رو بگه، برگرده
- پنج دقیقه با یه نوشیدنی خنک استراحت کنه، بعد بازی کنه
- بازی رو برای اون روز تموم کنه، معاینه بشه، و یکی پیشش بمونه و حواسش به نشونههای هشدار باشه
- خودش رانندگی کنه بره خونه و بخوابه
جواب رو ببین
بازی رو برای اون روز تموم کنه، معاینه بشه، و یکی پیشش بمونه و حواسش به نشونههای هشدار باشه
درسته. گیج شدن بعد از ضربه میتونه یعنی ضربهی مغزی، پس اون روز دیگه بازی نمیکنه. معاینه میشه و یکی پیشش میمونه که اگه نشونهی هشداری پیدا شد کمک بگیره.
گردن و کمر
آسیب احتمالی ستون فقرات
بعد از افتادن از ارتفاع، شیرجه زدن تو آب کمعمق یا تصادف، یا اگه طرف درد گردن یا کمر، گزگز، یا ضعف تو دست و پاش داره، به آسیب ستون فقرات شک کن. اگه هوشیاره و نفس میکشه: سر و گردنش رو با دستات ثابت و در یه خط با بدنش نگه دار، تکونش نده مگه اینکه تو خطر باشه، و به اورژانس زنگ بزن. ولی نفس اول میاد: اگه جواب نمیده و عادی نفس نمیکشه، احیای قلبی (CPR) رو شروع کن.
پشت سرش زانو بزن و آروم از دو طرف سرش رو نگه دار، در یه خط با بدنش، تا وقتی کمک برسه و کار رو دست بگیره.
خودت رو امتحان کن
پدر مریم موقع شیشه پاک کردن از نردبون میافته. هوشیاره، عادی نفس میکشه و میگه گردنش درد میکنه و دستاش گزگز میکنن. چی کار میکنی؟
- سر و گردنش رو ثابت و در یه خط نگه میداری، تکونش نمیدی و به ۱۱۵ زنگ میزنی
- کمکش میکنی آروم بشینه که راحتتر نفس بکشه
- فوراً میچرخونیش تو وضعیت ریکاوری
- کمکش میکنی تا مبل راه بره که راحتتر باشه
جواب رو ببین
سر و گردنش رو ثابت و در یه خط نگه میداری، تکونش نمیدی و به ۱۱۵ زنگ میزنی
درسته. درد گردن و گزگز بعد از افتادن از ارتفاع یعنی احتمال آسیب ستون فقرات. عادی نفس میکشه، پس کارت اینه که ثابت نگهش داری، سرش در یه خط، تا کمک برسه.
مرور درس
- شکستگی و پیچخوردگی شبیه همن. اگه شک داری، فرض کن شکسته.
- شکستگی احتمالی: تکونش نده، همونطوری که هست ازش حمایت کن، صافش نکن، و هیچی نخوره و ننوشه. شکستگی باز رو بپوشون و دور استخون رو فشار بده.
- پیچخوردگی: استراحت، کیسهی سرد پیچیده تو پارچه تا حدود ۲۰ دقیقه، حمایت، و اگه راحته بالا بردن.
- بعد از ضربه به سر، برای از هوش رفتن، گیجی، خوابآلودگی، استفراغ مکرر، سردردی که بدتر میشه، تشنج یا مایع از گوش و بینی فوری کمک بگیر. یکی حدود ۲۴ ساعت پیشش میمونه.
- آسیب احتمالی ستون فقرات: سر و گردن رو ثابت و در یه خط نگه دار و زنگ بزن. ولی اگه عادی نفس نمیکشه، احیای قلبی اول میاد.
- این آموزش عمومیه؛ جای تمرین عملیش یه دورهی معتبر کمکهای اولیهست.