نیم‌پرده، پرده و گام ماژور (Major Scale)
فاصله‌ها رو روی کیبورد با نیم‌پرده و پرده اندازه می‌گیری و بعد با یه الگو، W W H W W W H، از هر نتی گام ماژور می‌سازی.
یه معما
چرا «دو ر می» فقط از C درست درمیاد؟
کلیدهای سفید رو از C تا C بعدی بزن؛ همون دو ر می فا سل لا سی دو ـی آشنا رو می‌شنوی. حالا هشت‌تا سفید رو از D شروع کن. کلیدها همون‌جورن، ولی ملودی یه چیز دیگه درمیاد، یه کم تیره‌تر. کلیدهای سفید عوض نشدن. فاصله‌ی بینشون عوض شده. این درس خط‌کشش رو بهت می‌ده.
از درس قبل یادته: بین E–F و B–C کلید سیاه نیست. از یه سفید دیگه که شروع کنی، این دوتا جای تنگ وسط هشت‌تا نتت یه جای دیگه می‌افتن.
نیم‌پرده و پرده (Half Step & Whole Step)
نیم‌پرده (half step) فاصله‌ی هر کلید تا کلید بلافاصله بعدیشه، سیاه یا سفید. کوچیک‌ترین قدم روی کیبورده. پرده (whole step) دوتا نیم‌پرده‌ست: دقیقاً یه کلید رو رد می‌کنی.
C تا C# نیم‌پرده‌ست. E تا F هم نیم‌پرده‌ست، چون هیچ کلیدی بینشون نیست. C تا D یه پرده‌ست (از C# رد شدی). E تا F# یه پرده‌ست (از F رد شدی).
خودت رو امتحان کن
نیم‌پرده یا پرده؟
- E تا F
- C تا D
- B تا C
- F تا G
- A تا Bb
- E تا F#
جواب رو ببین
نیم‌پرده: E تا F, B تا C, A تا Bb
پرده: C تا D, F تا G, E تا F#
الگو
گام ماژور (Major Scale)
گام یه نردبون نته که از یه نت تا اکتاوش بالا می‌ره. گام ماژور (Major Scale) همون نردبون دو ر می ـه و پله‌هاش با یه الگوی ثابت از پرده (W) و نیم‌پرده (H) چیده شدن: W W H W W W H. هفت‌تا قدم، هشت‌تا نت، و نت آخر همون نت اوله، یه اکتاو بالاتر.
برای حفظ کردن دو تیکه‌ش کن: «پرده پرده نیم»، بعد «پرده پرده پرده نیم». هر تیکه با قدم تنگ تموم می‌شه.
ساختن C ماژور (دو ماژور): از C شروع کن و الگو رو دنبال کن.
C D E F G A B C
W W H W W W H
به نیم‌پرده:
2 + 2 + 1 + 2 + 2 + 2 + 1= 12 نیم‌پرده، دقیقاً یه اکتاو.
C major = C D E F G A B C
همه‌ش کلید سفید.ببین دوتا H کجا افتادن: روی E–F و B–C، همون دو جایی که کلید سیاه ندارن. برای همینه که دو ماژور اصلاً کلید سیاه لازم نداره و «دو ر می» از C خودبه‌خود درست درمیاد.
خودت رو امتحان کن
نیکا هشت‌تا کلید سفید رو پشت هم از D تا D می‌زنه و می‌گه «این ر ماژوره». درست می‌گه؟
- آره، هر هشت‌تا سفید پشت هم یه گام ماژوره
- نه. قدم دومش، E تا F، نیم‌پرده‌ست ولی الگو اونجا پرده می‌خواد
- آره، چون با یه حرف شروع و تموم کرده
- نه، چون گام ماژور هیچ‌وقت از D شروع نمی‌شه
جواب رو ببین
نه. قدم دومش، E تا F، نیم‌پرده‌ست ولی الگو اونجا پرده می‌خواد
دقیقاً. D–E یه پرده‌ست، ولی E–F فقط نیم‌پرده‌ست. الگو می‌گه W W، پس نت سوم باید F# باشه نه F.
G ماژور (سل ماژور) رو با الگو بساز
- W W H: G → A → B → C
G تا A و A تا B پرده‌ن. B تا C همون نیم‌پرده‌ی طبیعیه. تا اینجا همه سفید.
- W W: C → D → E
دوتا پرده‌ی دیگه، هنوز کلید سفید.
- W: E → ?
الگو پرده می‌خواد، ولی E تا F فقط نیم‌پرده‌ست. یه کلید جلوتر برو: F#.
- H: F# → G
F# تا G نیم‌پرده‌ست و رسیدی خونه، یه اکتاو بالاتر.
G A B C D E F# G
W W H W W W HG major = G A B C D E F# G
یه کلید سیاه: F#«دو ر می فا سل لا سی دو» رو از یه نت زیرتر از همیشه شروع کن و بخون. همون ملودیه که رفته بالاتر. خود الگو همون ملودیه. نت شروع فقط تعیین می‌کنه کجا بشینه.
خودت رو امتحان کن
دو ماژور و سل ماژور همون ملودی «دو ر می» رو می‌دن، فقط از یه نت دیگه شروع می‌شن.
جواب رو ببین
درست
درسته. هر دو از W W H W W W H پیروی می‌کنن، پس شکل ملودی یکیه. سل ماژور فقط بالاتر (یا پایین‌تر) نشسته و برای حفظ همون شکل F# لازم داره.
خودت رو امتحان کن
امید داره F ماژور (فا ماژور) می‌سازه. F و G و A رو داره و حالا نوبت نیم‌پرده‌ست. نت چهارم چیه؟
- Bb
- A#، کلید بلافاصله بعد از A
- C، چون B و C به هم نزدیکن
- B، کلید سفید بعدی
جواب رو ببین
Bb
آره. نیم‌پرده بالاتر از A همون کلید سیاهه، و چون حرف B هنوز استفاده نشده، Bb نوشته می‌شه. F major = F G A Bb C D E F.
یه شابلون که روی کلیدها سُرش می‌دی
W W H W W W H رو یه شابلون با هشت‌تا سوراخ ببین. سوراخ اولش رو بذار روی هر کلیدی؛ بقیه‌ی سوراخ‌ها باقی اون گام ماژور رو نشونت می‌دن. سُرش بده روی یه کلید دیگه، یه دسته‌ی جدید برمی‌داره. جایی که این تشبیه جواب نمی‌ده: شابلون هر جا بذاریش یه شکله، ولی زیر انگشت‌هات هر گام یه ترکیب دیگه از سیاه و سفیده. شبیه هم صدا می‌دن، ولی زیر دست فرق دارن.
خودت رو امتحان کن
- C major: C D E F G A B C، بدون کلید سیاه
- D major: D E F# G A B C# D، با دوتا کلید سیاه
هر دو گام ماژورن و هر دو مثل «دو ر می» صدا می‌دن. چی تو هر دوتاشون یکیه؟
- تعداد کلیدهای سیاه
- ترتیب پرده‌ها و نیم‌پرده‌ها
- نت شروع
جواب رو ببین
ترتیب پرده‌ها و نیم‌پرده‌ها
درسته. هر دو W W H W W W H هستن. ر ماژور فقط برای حفظ همین ترتیب F# و C# لازم داره.
این به چه دردت می‌خوره
- وقتی می‌گن یه آهنگ «تو سل ماژوره»، یعنی بیشتر با همین هفت‌تا نت ساخته شده و G خونه‌شه.
- برای همینه که یه نت خاص می‌تونه وسط آهنگ غلط به گوش بیاد: خیلی وقت‌ها یه نت از بیرون گامه.
- ۱۲ تا نت شروع داریم، پس ۱۲ تا گام ماژور هست که همه با همین یه الگو ساخته می‌شن.
مرور درس
- نیم‌پرده یعنی کلید بلافاصله بعدی؛ پرده یعنی دوتا نیم‌پرده.
- گام ماژور از W W H W W W H پیروی می‌کنه که روی هم می‌شه ۱۲ نیم‌پرده، یعنی یه اکتاو.
- دو ماژور همه‌ش سفیده چون نیم‌پرده‌هاش روی E–F و B–C می‌افتن.
- از هر نت دیگه‌ای برای حفظ الگو کلید سیاه لازم داری: سل ماژور F# داره و فا ماژور Bb.
- تو هر گام هر حرف یه بار میاد؛ همین تعیین می‌کنه اسم دیز رو بنویسی یا بمل.